In Italië wordt in 1980 het EK voetbal gehouden. Acht teams dingen naar de zege. Ook Nederland is van de partij. Na de successen van 1974 en 1978 speelde Oranje geen grote rol op dit toernooi. 

De voorbereiding
Nederland had zich via een legendarische 2-3 overwinning op de DDR in Leipzig gekwalificeerd voor het eindtoernooi met acht landen. Het bleek een laatste stuiptrekking van een fantastische generatie want de door iedereen verwachte finale kwam nooit in beeld. Cruijff was gestopt, voor hem in de plaats waren weinig tot de verbeelding sprekende voetballers als Michel van de Korput, Huub Stevens, Martin Vreijsen en Kees Kist bij de selectie gekomen. 

De spelers van het Nederlands 11-tal zagen ook veel hotels in de aanloop naar het E.K. 1980 in Italië. Eerst in Oostenrijk met een aantal, oninteressante, landerige oefenpotjes tegen lokale amateurs en semi-profs. Die desinteresse en gebrek aan enthousiasme bij de voetballers kwam voor een groot deel op rekening van de, toenmalige, trainer Jan Zwartkruis die als luchtmachtofficier, voordien, het militair 11-tal trainde en nu dacht de full-profs van Oranje een plezier te doen met een trainingsstage waarbij de gemiddelde marinier het snot voor z’n ogen zou krijgen. 

Bondscoach Jan Zwartkruis hield er eigenaardige trainingsmethoden op na, die meer geschikt waren voor het drillen van ME'ers dan voor voetballers. De spelers kwamen soms kotsend van vermoeidheid van het veld. Je zou ook kunnen stellen dat Zwartkruis de voetbal-is-oorlog-filosofie tot in zijn uiterste consequentie doortrok.

Er was een spelersafvaardiging voor nodig om in samenwerking met elftalleider Jack van Zanten de trainer ervan te overtuigen dat het beter was als het een onsje minder ging. En zo geschiedde.

Na de 8-daagse veldtocht door Oostenrijk volgde in Italië nog een afsluitende oefenpot tegen Udinese en leek Oranje klaar voor het E.K. 1980 met als einddoel de finale in Rome. 

Het toernooi
Rome hebben we nooit gezien. Tweemaal Napels, één keer Milaan en Nederland kon weer naar huis. De voorbereidingstrip had langer geduurd dan het E.K.! 

De eerste wedstrijd tegen de Grieken wist het afgepeigerde Nederlands elftal nog met 1-0 te winnen via een schlemielige penalty, toegekend nadat de Griekse keeper naar Dick Nanninga schopte zonder dat er een bal in de buurt was. 

Nederland won dan weliswaar haar eerste wedstrijd tegen Griekenland met 1-0 door een strafschop van Kees Kist en de laatste wedstrijd speelde Oranje gelijk 1-1, in een genadeloos harde wedstrijd, tegen Tjechoslowakije. 

In de tweede wedstrijd kreeg Nederland de kans om revanche te nemen op West-Duitsland (voor het eerst met Lothar Matthäus), maar niemand geloofde er echt in en halverwege de tweede helft stonden ze al met 3-0 achter. De West-Duitsers met Harald (Toni) Schumacher in doel en met mannen als Kaltz, Förster, Rummenige en uitblinkers en stylisten in Stielike en Schuster , speelde Oranje letterlijk van de mat. Na 0-1 bij rust door Klaus Allofs, was het dezelfde speler die na rust ook voor de 0-2 en 0-3 tekende. 

Amechtig deed Nederland in de 80e minuut nog iets terug met een benutte penalty van Johnny Rep maar de ‘Anschluss’ treffer van Willy van de Kerkhof vlak voor tijd kwam te laat om dit Duitse team nog in verwarring te brengen. De West-Duitsers waren op alle fronten beter en Nederland realiseerde zich toen al dat succes tijdens dit EK ver weg was. De slotwedstrijd tegen de Tjechen bevestigde dit alleen maar. Nederland was op de weg terug, dus van de berg af. 

De frustraties van Zwartkruis
Zwartkruis was vooral gefrustreerd omdat iedereen die ook maar iets met de KNVB te maken had, geheel tegen de afspraak in, in of om het spelershotel verbleef. Bestuurders met vrouw of vriendin, het irriteerde hem mateloos.(Geen nieuws onder de zon na 1974 zou je zeggen). Hij sprak zelfs, later, over de maffia achter oranje.

Merkwaardig was wel dat Zwartkruis vlak voor de 1e wedstrijd René van de Kerkhof verving door Martin Vreijsen, omdat die de dag ervoor zo goed had getraind. Zwartkruis was toch een tikkie té onervaren voor zo’n groot toernooi. Fout voor oranje en fout voor Vreijsen die nog nooit een interland had gespeeld en daarna ook niet meer. 

Zwarkruis voelde zich sowieso in de hoek gedrukt. Oud-NOS presentator Ruud ter Weijden heeft hierover nog een mooie anekdote: "Wij maakten, toen net als nu, een dagelijks E.K. journaal en ná een wedstrijd, vanzelfsprekend, interviews met speler(s) en de bondscoach. Die moest je dan zelf wel door de drukte van mensen en gangen gaan ophalen, waarna ze in de té kleine en té hete t.v. studio onder het stadion even snel wat poeder opkregen en het gesprek kon beginnen." 

"Vlak voor zo’n interview met Zwartkruis zei Kees Jansma tegen mij dat Hans Kraay, ook toen al analyticus bij Studio Sport, in de studio in Hilversum gezegd had dat Zwartkruis er niets van snapte……. Daarmee confronteerde ik de arme bondscoach. Die redde zich er zeer diplomatiek uit met de opmerking dat hij zoiets nooit over een collega zou zeggen!"

"Nadat we hadden afgesloten, komt een lijkbleke Kees Jansma naar me toe met de mededeling dat Hans Kraay dit wel gezegd had, maar niet op het scherm. Gewoon tijdens een onderbreking in de rust tegen o.a. de regisseur die het onverkort, zónder dat détail, aan Kees meedeelde en ik er vervolgens de bondscoach mee confronteerde."

"Het heeft, daarna tot diep in de nacht, uren praten gekost om Zwartkruis te proberen duidelijk te maken wat er werkelijk was gebeurd, maar ik meen dat tot op de dag van vandaag hij nog steeds overtuigd is dat het een vooropgezet één tweetje was van Jansma en mij om hem boos te krijgen en dito te laten reageren. Excuses hielpen, toen, niet en werden pas veel, heel veel, later geaccepteerd." 

Maar toen was Oranje al aan een hele lange internationale winterslaap begonnen waaruit het pas weer ontwaakte in 1988 in West-Duitsland. 

De verrassing in de finale
Duitsland speelt de finale tegen de verrassende Belgen. Die hebben toplanden als Spanje, Engeland en Italië achter zich gelaten. En zijn de verrassing van het toernooi. 

Guy Thijs is de grote genius achte het succes. "Ik vond de verdediging belangrijk. Net zoals mijn voorganger Raymond Goethals. Dat was de sterkte van de ploeg. Dat wil niet zeggen dat we alleen maar verdedigden. Wel dat iedere speler zijn taken goed uitvoerde als we de bal verloren. En dat werkte goed. Trainers van andere landen vroegen zich altijd af hoe ze tegen ons een doelpunt konden maken. Maar dat lag niet alleen aan onze manier van spelen. Ik kon niet alleen rekenen op goede, maar ook op slimme spelers. Ik heb 35 wedstrijden na elkaar kunnen spelen met verdedigers als Pfaff, Gerets, Meeuws, Millecamps en Renquin". 

De Belgen waren eigenlijk de enige echte surprise. Het EK van 1980 was verder het kampioenschap van de onzichtbare helden en de lelijke voetballers. Kevin Keegan, in 1978 en 1979 Europees voetballer van het jaar, was onzichtbaar na een zwaar seizoen in de Engelse league. De Duitsers hadden met Bernd Schuster weer een fraaie technische voetballer in de gelederen in de traditie van Günter Netzer, maar ze hadden ook weinig elegante zwaargewichten toegevoegd aan de selectie, zoals Hans-Peter Briegel en Horst Hrubesch 

Duitsland wint de finale met 2-1 na twee goals van Horst Hrubesh. Vooral de aanblik van het kolossale hoofd van Hrubesch deed schedelmeters watertanden. En dit hoofd kopte ook nog de beslissende 2-1 in, twee minuten voor tijd in de finale tegen België. Jean-Marie Pfaff liep voor de tweede keer dat toernooi huilend over het veld, maar nu van teleurstelling. 

Opmerkelijk was dat de wedstrijd om de derde en vierde plaats tussen Italië en Tsjechoslowakije beslist moest worden door strafschoppen. Tsjechoslowakije liet de vijf strafschoppen door precies dezelfde spelers nemen als in 1976, zelfs in dezelfde volgorde. Panenka schoot de bal dit keer maar niet door het midden raak. Na hem moesten er nog vier Tsjechen aan te pas komen om de derde plaats te veroveren, want pas bij de negende Italiaanse strafschop (van Collovati) ging het mis.
Het toernooi in Italië kenmerkt de crisis waarin het voetbal zich begin jaren '80 begeeft. Slecht voetbal, hard voetbal maar ook veel rellen op de tribune geven dit toernooi nare uitstraling. 

De opmerking die schrijver en voetbalkenner Herman Brusselmans ooit maakte past dan ook geheel in de sfeer van het toernooi: "Onze historische nederlaag is die tegen de Duitsers, in de EK-finale van 1980. De 2-1 van die verschrikkelijke Horst Hrubesch, das Ungeheuer, één minuut voor tijd, daar ben ik kapot van geweest" 

25-06-2008 | Bron: Voetbal international, Elf, RTL4, Wikipedia  |